Dobowa produkcja moczu w warunkach prawidłowych wynosi około 1,5 litra. Przy fizjologicznej pojemności pęcherza moczowego, wynoszącej około 300 ml (odczuwalne parcie na mocz), osoba zdrowa oddaje mocz 5 - 7 razy na dobę. Podczas nocnego wypoczynku normalnie nie zachodzi potrzeba oddawania moczu.

Zaburzenia oddawania moczu obejmują:
- ilość wytwarzanego moczu,
- rytm dobowy oddawania moczu,
- wygląd moczu,
- objawy towarzyszące mikcji.

Zmiany w produkcji moczu

Zwiększenie produkcji moczu (wielomocz - polyuria) może wystąpić jako zjawisko krótkotrwałe lub stałe, a jego przyczyną mogą być:
- wzmożona podaż płynów,
- czynniki emocjonalne lub nerwowe (stres, przechłodzenie ustroju),
- leki, m. in. moczopędne (tzw. diuretyki),
- zaburzenia przemiany materii (cukrzyca, moczówka prosta),
- choroby nerek.

Zmniejszenie produkcji moczu (skąpomocz - oliguria) wywołane może być przez:
- ograniczenie ilości przyjmowanych płynów,
- utratę płynów (wzmożone pocenie się, biegunki, wymioty),
- zatrzymanie płynów (obrzęki),
- utratę czynności nerek (ich zniszczenie procesami chorobowymi).

Bezmocz (anuria) jest stanem, w którym dochodzi do zaprzestania oddawania moczu albo wskutek ustania czynności nerek (ich niewydolność, zatrucia, wstrząs) albo na skutek niedrożności moczowodów - wydzielany przez nerki mocz nie może przedostać się do pęcherza moczowego (kamica moczowodów, ucisk moczowodów przez guzy, np. prostaty, pęcherza). Stan ten różni się od tzw. zatrzymania moczu, kiedy to mocz w pęcherzu gromadzi się, ale niemożliwe jest jego wydalenie na zewnątrz wskutek obecności tzw. przeszkody podpęcherzowej.

Powyższe zmiany, dotyczące ilości produkowanego przez ustrój moczu, występować mogą w każdym wieku. Natomiast zaburzenia oddawania moczu wśród mężczyzn w wieku starszym (po 50 r. ż.) polegają najczęściej na zmianie rytmu oddawania moczu oraz na przykrych objawach i dolegliwościach towarzyszących oddawaniu moczu. W omawianej grupie wiekowej mężczyzn zaburzenia te najczęściej spowodowane są łagodnym (gruczolak) lub złośliwym (rak) przerostem gruczołu krokowego (prostaty).

Objawy zaburzeń oddawania moczu u tych chorych można najogólniej podzielić na dwie grupy:
- podrażnieniowe, spowodowane podrażnieniem zakończeń nerwowych zlokalizowanych w pęcherzu, prostacie i cewce
- przeszkodowe, będące wynikiem przeszkody podpęcherzowej (powiększona prostata).

Objawy podrażnienia pęcherza

• Częstomocz dzienny
• Oddawanie moczu w nocy
• Gwałtowne parcie na mocz
• Brak możliwości powstrzymania mikcji
• Nietrzymanie moczu z "parcia"
• Ból w czasie mikcji

Objawy przeszkody podpęcherzowej

• Wyczekiwanie na mikcję
• Zwężenie strumienia moczu
• Wydłużenie czasu mikcji
• Osłabienie siły strumienia moczu
• Przerywany strumień moczu
• Wykapywanie moczu po mikcji
• Uczucie zalegania moczu w pęcherzu po mikcji
• Zatrzymanie moczu

Częstomocz (polakisuria) polega na częstszym niż zwykle oddawaniu moczu, zazwyczaj mniejszymi porcjami - występuje w chorobach prostaty, stanach zapalnych pęcherza i cewki, kamicy pęcherza, nowotworach pęcherza, zmniejszeniu pojemności pęcherza, niekiedy w stanach emocjonalnych. Te częstsze mikcje są niekiedy bolesne, czasem towarzyszą im doznania takie jak pieczenie, kłucie, skurcze. Mówimy wtedy o zjawisku dyzurii.

Naglące parcie na mocz - odczucie, które zmusza chorego do natychmiastowego oddania moczu, z chwila pojawienia się parcia. Towarzyszy zwykle przeszkodzie podpęcherzowej oraz stanom zapalnym pęcherza. Parcie występuje tak gwałtownie i z taką siłą, że zazwyczaj nie sposób nad nim zapanować i często dochodzi do kolejnej przykrej dolegliwości, popuszczenia moczu przed dotarciem do toalety.

Konieczność oddawania moczu w porze nocnej (nokturia) jest zazwyczaj zjawiskiem nieprawidłowym, związanym z chorobami prostaty. Należy jednak zauważyć, że może ono występować u osób przyjmujących duże ilości płynów przed snem. Również spotykane jest w okresie przyjmowania leków moczopędnych, w nadciśnieniu, chorobach nerek, układu nerwowego oraz jako skutek nocnego niedoboru tzw. hormonu antydiuretycznego, ograniczającego wytwarzanie moczu. Niedobór taki występuje dość często u starszych mężczyzn. Powyższe stany wymagają różnicowania.

Objawami świadczącymi o przeszkodzie podpęcherzowej będą:
- osłabienie siły strumienia moczu,
- przerywany strumień moczu,
- konieczność wyczekiwania na rozpoczęcie mikcji,
- konieczność używania mięśni jamy brzusznej przy mikcji,
- brak ulgi po oddaniu moczu i uczucie niepełnego opróżnienia pęcherza.

To utrudnione moczenie wywołane być może chorobą prostaty, kamieniem w pęcherzu, guzem pęcherza itp. Przy długotrwałym istnieniu przeszkody w oddawaniu moczu, narastającym zaleganiu moczu w pęcherzu, dojść może do przepełnienia pęcherza i stałego wykapywania moczu. Stan ten nazywa się "moczeniem paradoksalnym" (ischuria paradoxa).

Zatrzymanie całkowite moczu - stan, w którym pomimo wypełnionego pęcherza i silnego, bolesnego parcia na mocz, niemożliwe jest jego oddawanie. Wymaga postępowania w trybie pilnym - opróżnienia pęcherza przez cewnik wprowadzony przez cewkę lub - w przypadku niemożności wprowadzenia cewnika - nakłucie pęcherza grubą igłą.

Wspomnieć należy o nieprawidłowym wyglądzie oddawanego moczu.

Krwiomocz, czyli widoczna gołym okiem domieszka krwi w moczu jest poważnym, wymagającym dokładnego wyjaśnienia, sygnałem i objawem, którego nie wolno lekceważyć. Wystąpić może w stanie zapalnym pęcherza, w kamicy dróg moczowych jednakże w przeważającej części przypadków (zwłaszcza jeśli nie towarzyszą mu bóle, a widoczne są w moczu skrzepy krwi) zwiastować może obecność nowotworu dróg moczowych. W żadnym wypadku nie należy lekceważyć objawu krwiomoczu.