Wcześniej kamienie z nerek i moczowodów można było usunąć jedynie operacyjnie. Nowe metody postępowania zabiegowego w kamicy wprowadzono do praktyki klinicznej na przełomie lat 70. i 80. XX wieku. Obecnie u większości chorych wymagających usunięcia kamieni moczowych stosuje się tzw. metody małoinwazyjne - kruszenie kamieni falami uderzeniowymi (ESWL) oraz zabiegi endourologiczne (PCNL i URS).

ESWL
Prawdziwym przełomem w leczeniu kamicy było skonstruowanie w latach 1972-1980 przez zespół urologów i techników pracujących pod kierunkiem Christiana Chaussy (Monachium) urządzenia do kruszenia kamieni moczowych falami uderzeniowymi wytwarzanymi poza organizmem pacjenta. Metoda ta określana jest mianem ESWL, rzadziej litotrypsją pozaustrojową (litotrypsja = rozbijanie kamienia moczowego). ESWL stanowi skrót obcojęzycznych nazw metody - Ekstrakorporalen Stosswellenlithotripsie (niem.) lub Extracorporeal Shock Wave Lithotripsy.)

Zabiegi ESWL przeprowadzane są na urządzeniach zwanych litotryptorami. Generator maszyny wytwarza wysokoenergetyczne fale uderzeniowe. Efekt kruszący fal uzyskiwany jest przez ich skupienie w miejscu, w którym znajduje się kamień (nerka lub moczowód). Wewnątrz kamienia poddanemu działaniu skupionych na nim fal dochodzi do dużych naprężeń, powodujących jego dezintegrację na drobne fragmenty. W zależności od mechanizmu wytwarzania fali uderzeniowej litotryptory dzielą się na: elektrohydrauliczne, piezoelektryczne, elektromagnetyczne.

Pacjent zostaje ułożony na stole litotryptora w pozycji zapewniającej prawidłowy przebieg przez ciało fali uderzeniowej. Następuje "namierzenie" kamienia w stosunku do generatora fal tak, aby kamień znalazł się w ognisku skupienia fal. Ten etap zabiegu odbywa się pod kontrolą RTG (aparat rentgenowski) lub USG (ultrasonografia) i polega na przesuwaniu chorego (kamienia) w stosunku do widocznego na ekranie aparatu RTG lub USG nieruchomego ogniska fal lub odwrotnie - pozycjonowaniu generatora względem nieruchomo leżącego pacjenta. Następnie wyzwala się serię fal uderzeniowych, których zadaniem jest rozbicie kamienia. Liczba impulsów fali uderzeniowej niezbędnych do wywołania efektu dezintegracji zależy od wielkości i twardości kamienia. W czasie jednego zabiegu ESWL wyzwala się średnio 2 - 3 tys. impulsów. W razie potrzeby, jeśli zamierzony efekt nie został osiągnięty, zabieg można powtórzyć.

Drobne fragmenty rozkruszonego kamienia są po zabiegu wydalane przez chorego na zewnątrz z moczem. Wydalanie fragmentów kamienia po ESWL trwa rozmaicie długo, niekiedy nawet do kilkunastu tygodni. W tym czasie może dojść do wystąpienia kolki nerkowej spowodowanej przemieszczaniem się odłamków kamienia przez moczowód.

Pierwszy zabieg ESWL w naszym kraju odbył się 20 kwietnia 1988 r. w Klinice Urologii AM w Warszawie.
Metoda ESWL zdominowała leczenie kamicy dróg moczowych i jest stosowana jako leczenie pierwszego rzutu w tym schorzeniu.

Zabiegi endourologiczne - PCNL i URS.
Endourologia jest dziedziną urologii, obejmującą zabiegi diagnostyczne i lecznicze wykonywane w obrębie dróg moczowych pod kontrolą wzroku przy użyciu sprzętu endoskopowego (wzierniki optyczne), bez konieczności operacyjnego (chirurgicznego) dotarcia do narządu (nerka, moczowód) zawierającego kamień.
Istotą zabiegów endourologicznych w kamicy moczowej jest uzyskanie dostępu do kamieni za pomocą specjalnych przyrządów optycznych, uwidocznienie kamienia w optyce przyrządu i usunięcie go w całości lub rozkruszenie i usunięcie jego wszystkich fragmentów.

PCNL (ang. - percutaneous nephrolithotripsy) czyli przezskórna nefrolitotrypsja polega na usuwaniu kamieni z nerki przy pomocy nefroskopu, pod kontrolą wzroku, przez tzw. przetokę nerkową wytworzoną poprzez nakłucie nerki przez powłoki ("przez skórę").

Po ułożeniu chorego na brzuchu nerkę nakłuwa się igłą (pod kontrolą RTG lub USG) docierając do wnętrza nerki gdzie znajduje się kamień. Kanał nakłucia rozszerza się do rozmiarów pozwalających na wprowadzenie do nerki przyrządu optycznego zwanego nefroskopem. Za jego pomocą uwidacznia się wnętrze nerki z widocznym kamieniem. Przez nefroskop wprowadza się cienkie instrumenty (sonotrody), których zadaniem jest rozkruszenie kamienia. Kamienie można kruszyć falami elektrohydraulicznymi, ultradźwiękowymi lub energią laserową.

Zabieg przeprowadza się pod kontrola wzroku, obserwując kamień, koniec sonotrody i postęp w rozkruszaniu kamienia. Sonotroda jednocześnie kruszy kamień i wysysa jego drobne fragmenty (piasek). Nieco większe rozbite części (albo małe kamienie) usuwa się kleszczykami. PCNL należy do tzw. procedur małoinwazyjnych - po jego skutecznym, doszczętnym przeprowadzeniu chory może opuścić szpital w ciągu 2 -3 dni.

URS (ang. - ureterorenoscopy) jest określeniem zabiegów przeprowadzanych pod kontrolą wzroku w obrębie moczowodu (i wnętrza nerki drogą przez moczowód). Tą drogą można usunąć kamienie tkwiące w moczowodzie, czyli przewodzie, przez który przepływa mocz z nerki do pęcherza moczowego. Zabieg określa się mianem litotrypsja ureteroskopowa (ureter = moczowód, łac.) lub URS. Polega on na wprowadzeniu do światła moczowodu (przez cewkę i pęcherz) cienkiego przyrządu, wziernika zwanego ureteroskopem, dotarciu do kamienia i skruszeniu go i wyssaniu przy pomocy sonotrody (litotrypsja ultradźwiękami) lub rozbiciu energią lasera (cienki światłowód laserowy).
Chory może opuścić szpital tego samego lub następnego dnia.

ESWL, PCNL i URS to metody wzajemnie się uzupełniające, przy czym dominującą wśród nich jest ESWL. Upowszechnienie tych metod wyeliminowało niemal zupełnie potrzebę operacyjnego usuwania kamieni z nerki lub moczowodu.

ESWL i endourologiczne metody leczenia kamicy moczowej wprowadzono w Polsce w drugiej połowie lat 80. Obecnie są one stosowane powszechnie w rozwiniętych ośrodkach urologii w naszym kraju.