Co to jest łagodny przerost prostaty?

Najczęstsza choroba gruczołu krokowego i jedna z najczęstszych chorób mężczyzn po 40 roku życia. Szacuje się, że u ponad połowy mężczyzn po 50. roku życia dochodzi do łagodnego rozrostu gruczołu krokowego, zaś w wieku lat 80 zmiany o tym charakterze obserwuje się już u ponad 90% mężczyzn.

Istota choroby to powiększenie gruczołu krokowego, które jest przyczyną nasilających się, dokuczliwych dolegliwości w oddawaniu moczu. Z biegiem czasu dochodzi do znacznego upośledzenia jakości życia dotkniętego tymi objawami mężczyzny. Przeszkoda w oddawaniu moczu doprowadzić może do niekorzystnych następstw w obrębie dróg moczowych (głównie pęcherza moczowego i nerek).

Jakie są przyczyny łagodnego przerostu prostaty?

Jak się wydaje, zasadniczymi czynnikami, niezbędnymi do powstania choroby są:

• proces starzenia się organizmu męskiego (schorzenie występuje jedynie w populacji starzejących się mężczyzn) oraz
• czynność hormonalna jąder (przerost prostaty nie występuje przy braku męskich hormonów płciowych)

Istotną rolę odgrywają też zaburzenia w równowadze hormonalnej ustroju, do których dochodzi w wieku starszym. Stopniowe wyczerpywanie się czynności hormonalnej jąder powoduje względna przewagę hormonów żeńskich. Te zaś pobudzają rozrost komórek podścieliska. Rozrastające się podścielisko stymuluje z kolei rozrost części gruczołowej. Wynikiem tego wzajemnego oddziaływania jest wzrost masy prostaty czyli jej łagodny przerost.

A zatem, rzec można, łagodny przerost prostaty jest naturalną konsekwencją starzenia się organizmu mężczyzny.

Czynniki sprzyjające

Poza wiekiem i czynnikami hormonalnymi wyróżnia się inne czynniki ryzyka tego schorzenia. Częstość występowania gruczolaka prostaty może być związana z rasą. U mężczyzn rasy czarnej łagodny rozrost występuje częściej niż u mężczyzn rasy białej i o wiele częściej niż u mężczyzn rasy żółtej. Wiąże się to z pewnymi, nie poznanymi jeszcze do końca, czynnikami genetycznymi oraz z dietą. Sposób odżywiania jest bowiem kolejnym istotnym czynnikiem wpływającym na rozwój choroby. Niektóre produkty, zwłaszcza pochodzenia zwierzęcego, przyspieszają rozwój choroby, inne, głównie roślinne, spowalniają nadmierny rozrost tkanki stercza. O wpływie sposobu odżywiania świadczyć może różnica w zachorowalności pomiędzy Azjatami mieszkającymi w swej ojczyźnie, a tymi, którzy wyemigrowali np. do Stanów Zjednoczonych i przyjęli panujący tam styl życia, łącznie ze sposobem odżywiania.

Jak powstaje gruczolak stercza?

Powiększenie objętości prostaty spowodowane jest wzrostem liczby komórek gruczołowych oraz włókien mięśniowych w jego obrębie. Są to komórki prawidłowe, nie mające charakteru nowotworowego złośliwego. Łagodny rozrost stercza nie jest więc nowotworem złośliwym.

Gruczolak stercza rozrasta się w strefie bezpośrednio otaczającej cewkę moczową. Powiększając się wywiera z jednej strony ucisk na cewkę, z drugiej zaś odpycha na zewnątrz pozostały miąższ prostaty (strefę obwodową), tworząc z niej rozpłaszczoną warstwę tkankową otaczającą gruczolak – tzw. "torebkę chirurgiczną". Ta właśnie obwodowa część prostaty pozostaje po chirurgicznym usunięciu gruczolaka stercza. Ona jest też najczęściej punktem wyjścia raka.

Tak więc, chirurgiczne usunięcie gruczolaka prostaty nie wyklucza możliwości powstania nowotworu złośliwego tego narządu.

Występowanie przerostu prostaty

Wzrastająca częstość występowania łagodnego przerostu stercza związana jest z wydłużaniem się życia mężczyzn. Częstsze rozpoznawanie tej choroby wynika z większej dostępność usług medycznych (m.in. badania przesiewowe), promowania zasad zdrowego życia, wreszcie podniesienia się stopnia świadomości zdrowotnej społeczeństwa.

Międzynarodowe badania epidemiologiczne wykazały, że jedynie 10% mężczyzn w wieku 50 – 80 lat nie ma zaburzeń w oddawaniu moczu, zaś ponad 30% zgłasza występowanie umiarkowanych bądź znacznie nasilonych objawów związanych z łagodnym przerostem gruczołu krokowego. Zapadalność dochodzi do 60% u mężczyzn ponad 70-letnich i do 90% mężczyzn w wieku ponad 80 lat.

W Polsce objawy łagodnego rozrostu gruczołu krokowego dotyczą ponad 2 milionów mężczyzn i prowadzą do pogorszenia jakości życia u co najmniej 50% dotkniętych nimi osób.

Do leczenia chirurgicznego z powodu gruczolaka prostaty zakwalifikowanych zostaje niecałe 10% chorych.

Następstwa przerostu prostaty i jego przebieg

Powiększająca się prostata wywiera ucisk na cewkę moczową, zwęża jej światło i powoduje utrudnienie oddawania moczu. Występują objawy tzw. przeszkody podpęcherzowej. Pęcherz stara się pokonać tę przeszkodę – jego mięśniowa ściana grubieje, przerasta. Z czasem, w miarę rozwoju choroby te możliwości kompensacyjne pęcherza wyczerpują się – nie może się on całkowicie opróżnić, zalega w nim mocz.. Sprzyja to zakażeniu dróg moczowych oraz powstawaniu kamieni w pęcherzu. Wreszcie utrata kurczliwości ściany pęcherza może doprowadzić do stałego wyciekania moczu z przepełnionego pęcherza.

W przebiegu choroby można wyodrębnić dwa okresy. W pierwszym z nich, występującym już od czwartej dekady życia u prawie wszystkich mężczyzn, stwierdza się początkowo jedynie obecność histologicznych cech łagodnego przerostu prostaty. Zmiany te nasilają się i u ponad połowy mężczyzn doprowadzają do powiększenia gruczołu krokowego, bez objawów klinicznych choroby. Tylko u części z tych mężczyzn dochodzi do wystąpienia drugiego, klinicznego etapu choroby, a więc wystąpienia objawów i zaburzeń w oddawaniu moczu.